De Dokumentation Obersalzberg is een permanente expositie op de Obersalzberg bij Berchtesgaden van het Institut für Zeitgeschichte in München en Berlijn. De expositie is samengesteld in opdracht van de vrijstaat Beieren en werd op 20 oktober 1999 geopend. Obersalzberg bij Berchtesgaden is sinds de tweede helft van de 19de eeuw een op het toerisme gericht bergdorp, waar Hitler vanaf 1923 zijn vakanties doorbracht. 1933 is een belangrijk jaar voor Obersalzberg. Hitler werd op 30 januari 1933 tot rijkskanselier benoemd en kocht in de zomer »Haus Wachenfeld«, dat hij al vanaf 1928 had gehuurd. Tot 1936 liet hij het in twee bouwfases verbouwen tot een representatieve residentie: de Berghof.

Na de verdrijving van de lokale bevolking werd het voormalige vakantieoord tot »Führersperrgebiet« verklaard, een gebied dat verboden was voor gewone Duitsers. Het werd een tweede machtscentrum naast Berlijn, waar belangrijke politieke beslissingen, ook over oorlog en vrede en de Holocaust, werden voorbereid en genomen. De propaganda gebruikte het grandioze bergdecor om Hitler in de media af te schilderen als politicus van het volk, kinder- en natuurvriend, goede buurman, groot staatsman en eenzaam visionair. Op 25 april 1945 bombardeerden Britse bommenwerpers het gebied en werd een groot deel van de gebouwen verwoest. De ruïnes van de Berghof, de huizen van Göring en Bormann en de SS-kazerne werden in 1952 opgeblazen. Slechts enkele gebouwen bleven behouden, waaronder het Kehlsteinhaus en het tussen 1943 en 1945 aangelegde bunkercomplex. Delen van de Obersalzberg, die vanaf 4 mei 1945 werd bezet door Amerikaanse strijdkrachten, werden al vanaf 1947 gebruikt als recreatiegebied voor de US Army en waren dus uitsluitend toegankelijk voor Amerikaanse militairen. Slechts een klein gedeelte werd vanaf 1952 vrijgegeven voor het toerisme. De vrijstaat Beieren, die op grond van geallieerde juridische documenten sinds het einde van de oorlog eigenaar is van het gebied, kreeg pas na de terugtrekking van de Amerikanen in 1996 de volledige zeggenschap over de Obersalzberg.

In opdracht van de vrijstaat Beieren ontwikkelde het Institut für Zeitgeschichte in München en Berlijn vervolgens het concept voor een permanente expositie op deze historische plek. In tegenstelling tot alle andere vergelijkbare instellingen (herinneringscentra van concentratiekampen, Holocaustmusea, documentatiecentra over het naziverleden) en tijdelijke exposities over het nationaalsocialisme beperkt de Dokumentation Obersalzberg zich niet tot de lokale geschiedenis en fragmenten van de historische werkelijkheid, maar plaatst zij de geschiedenis van de Obersalzberg binnen het kader van de belangrijkste uitingen van de nationaalsocialistische dictatuur. Tot op de dag van vandaag is de Dokumentation Obersalzberg de enige permanente expositie ter wereld, waar alle belangrijke thema’s van de naziperiode aan bod komen. De volgende onderwerpen worden er behandeld:

  • de Obersalzberg
  • de Führer-mythe en -cultus
  • de belangrijkste vertegenwoordigers van het regime
  • de Duitse volksgemeenschap
  • de machinerie van terreur en vernietiging
  • »rassenpolitiek«, Jodenvervolging, volkerenmoord
  • verzet en emigratie
  • het buitenlandse beleid van Hitler
  • de Tweede Wereldoorlog
  • het bunkercomplex


De expositie bestaat uit 950 foto’s, documenten, affiches, film- en geluidsopnamen, die deels voor het eerst toegankelijk zijn voor het publiek. Hoewel de Dokumentation Obersalzberg streeft naar een hoge mate van deskundigheid, richt zij zich vooral op de historische leek. Het doel is de bezoeker wetenschappelijk gefundeerde, maar algemeen begrijpelijke informatie over het veelbewogen en complexe historische verleden te bieden en te stimuleren tot analytische reflectie. Hiermee hoopt de Dokumentation een bijdrage te leveren aan de bestrijding van het oude en nieuwe rechtsextremisme, dat zijn aantrekkingskracht, in het bijzonder voor jongeren, met name ontleent aan de herleving van ideologische ficties en politieke leuzen van het nationaalsocialisme.

nl